Skip to main content

Hvert er eðli mannsins?

Þetta er spurning sem hefur verið skeggrædd lengi og hafa menn haft ýmsar skoðanir í gegnum tíðina. Ég ætla í stuttu máli að útlista pælingu sem ég hallast æ meira að:

Maðurinn virðist hafa þróast sem hópdýr. Við lærðum að lifa af í náttúrunni í tiltölulega smáum hópum sem ferðuðust um, veiddu sér til matar og söfnuðu ætum plöntum. Við lifðum í náttúrunni eins og hver önnur dýrategund og náðum góðum árangri í samskeppninni um að lifa af. Um þennan tíma eigum við auðvitað engar ritaðar heimildir, ekki frekar en um fyrstu landbúnaðarsamfélögin. Það er því ekki margt hægt að segja með fullri vissu um þessi prótótýpísku samfélög mannsins. Það er þó alveg fráleitt að halda að þessi 99% af þróunartíma okkar hafi ekki haft gífurleg áhrif á gensamsetningu okkar. Við höfum, genetískt séð, breyst afskaplega lítið síðan við vorum veiðimenn og safnarar. Það má því færa fyrir því nokkuð sterk rök að við séum víruð með mjög svipuðum hætti og forfeður okkar.

En hvernig voru forfeðurnir víraðir? Við getum eins og áður sagði lítið fullyrt um það. Þó er það svo að fram eftir 20. öld mátti enn finna samfélög veiðimanna og safnara á nokkrum stöðum í heiminum. Mannfræðingar og fleiri fræðimenn stúderuðu slík samfélög vel til að kynna sér hvernig þau fúnkeruðu. Þær rannsóknir leiddu í ljós að ýmis sameiginleg einkenni mátti finna í þessum samfélögum og koma sum þeirra á óvart.

Samfélög veiðimanna og safnara virðast t.d. einkennast af beinu lýðræði, jafnrétti og jöfnuði. Hópurinn tekur ákvarðanir í sameiningu og með því að ræða málin. Það er ekki höfðingi eða öldungur sem gefur skipanir, þótt skoðanir þeirra reyndari hafi auðvitað vigt. Fólk deilir gæðum hvert með öðru og hugsar um hag heildarinnar. Fólk vinnur saman að því að skipuleggja veiðar og söfnun og allt sem snýr að daglegum „störfum“. Streitustigið er afar lágt, mikið er hlegið, leikið og grínast. Mjóg ósmart þykir að berja sér á brjóst og upphefja sjálfan sig. Guðir eru margir og teknir passlega alvarlega. Börn alast upp við mikið frjálsræði og þau læra allt sem þau þurfa að vita og kunna með því að fylgjast með hinum eldri, apa eftir og leika sér. Að viða að sér einhverju óþarfa drasli meikar engan sense, enda hefur hópurinn ekki fasta búsetu. Fólkið hefur nána tengingu við náttúruna, enda býr það í henni og lifir af landsins gæðum.

Það má leiða að því líkum að þessi samfélög veiðimanna og safnara sem voru stúderuð og skrifað um séu áþekk þeim sem við þróuðumst í, þótt auðvitað sé það ekki fullvíst. Mér finnst það samt meika sense. Og ef þetta er hin prótótýpíska samfélagsgerð, þá eru miklar líkur á því að heilinn okkar sé að einhverju leyti víraður fyrir félagslegt umhverfi á borð við það sem er lýst hér að ofan. Gæti það ekki skýrt af hverju ójafnrétti, ójöfnuður, auðsöfnun, kúgun, stigveldi og forræðishyggja leggjast svona ferlega illa í okkur? Eru þetta ekki bara hlutir sem passa illa við okkar innsta eðli?

Þetta má auðvitað hártoga á alla vegu, en ég hallast sífellt meira að því að eitthvað sé til í þessari pælingu. Mér finnst sífellt líklegra að samvinna, jöfnuður, beint lýðræði og frelsi sé málið, en ekki samkeppni, auðsöfnun, kúgun og forræðishyggja. Eða er það módel ekki fullreynt?

Þetta er kannski einfeldningsleg og barnaleg sýn á manninn en ég hallast sífellt meira að því að hún sé rétt. Ég held að ofbeldið og viðbjóðurinn sem mannkynssagan er full af sé afleiðing samfélagsgerðar sem passar ekki við mannlegt eðli, en ekki vegna illsku mannsins. 

Ég held að það myndi skila okkur gífurlegum ávinningi að aðlaga stofnanir okkar og samfélög betur að mannlegu eðli. Það bendir nefnilega margt til þess að við höfum búið til samfélög þar sem margt er algerlega á skjön við eðli okkar.

Comments

Popular posts from this blog

Rafmagnsbílar- ofurvélar

Var á leið í vinnu um daginn þegar ég heyrði viðtal við rafmagnsverkfræðing sem sagði illskiljanlegt af hverju ekki væri lögð meiri áhersla á framleiðslu og notkun rafmagnsbíla. Miklar framfarir hefðu orðið í framleiðlsu rafmótora og rafhlaðna og að í dag væru rafmagnsbílar fremri sprengimótorum að flestu, ef ekki öllu leyti.

Verandi forvitinn maður fór ég að rannsaka málið og datt niður á þessa síðu:

http://www.teslamotors.com/learn_more/faqs.php

Þetta er FAQ síða hjá fyrir tæki sem heitir Tesla Motors. Þeir framleiða rafmagnssportbíl (neibb....ekki oximoron!). Græjan er 4 sekúndur í hundraðið, kemst 400 km á hleðslunni og virðist vera ofursvöl græja. Og...hann kostar innan við 100.000 dollara. Strategían hjá þeim virðist vera að gera bílinn algengann hjá ríka fólkinu- fá umhverfismeðvitaða uppa til að skipta Porche-num út fyrir Teslu (Svona rafmagnsbíll myndi örugglega "get one laid" í henni Kaliforníu ,svo dæmi sé tekið). Afar snjallt.

Það sem ég er að velta fyrir mér er þet…

Vinir Dóra

Einhverjir hafa eflaust umsvifalaust ályktað sem svo að nú ætlaði ég að fara að tjá mig um framsóknarflokkinn, en svo er ekki (þannig að þið getið lesið áfram án þess að eiga það á hættu að fá heilablóðfall af leiðindum).

Ég var nefnilega að lesa viðtal við Halldór Bragason, blúshund, í Mogganum um helgina. Þá lét lítil minning á sér kræla:

"Árið er ca. 1995. Ég er staddur á Reykjavíkurflugvelli í bið-"sal" Íslandsflugs. Á biðstofunni eru tvö farlama gamalmenni, kona með grátandi ungabarn og bólugrafinn unglingur sem er að sporðrenna prins póló númer 2 og drekka kókómjólk. Ég er heldur daufur í dálkinn yfir þessari ofurraunsæislegu hversdagssenu þegar hurðin þeytist skyndilega upp og inn ganga fjórir svartklæddir menn. Snjófjúk fylgir þeim inn í biðstofuna og ískaldur ferskur andblær.

Mennirnir eru Halldór Bragason og vinir hans. Dóri er með kúrekahatt á höfði og í leðurstígvélum. Guðmundur Pétursson er í skósíðum frakka með krullurnar í allar áttir. Þeir eru með gítartösk…

Menntakerfið byggir á úreltum og skaðlegum forsendum

Ákveðnar forsendur liggja til grundvallar í menntakerfinu okkar. Kerfið er í grófum dráttum svona:
Nemendum er skipt í hópa eftir aldri. Allir eru skulu dvelja á skólastofnun frá 6-16 ára. Þar skulu þeir læra samkvæmt gildandi aðalnámsskrá. Aðalnámsskráin er sett saman af sérfræðingum sem er gert að greina og ákveða hvað allir þurfa að læra svo að þeir séu tilbúnir í framhaldsnám og þátttöku í samfélaginu. Kennarar skulu svo gera sitt besta til að tryggja að allir nemendur tileinki sér sem mest af þeirri hæfni og þekkingu sem aðalnámsskráin segir til um. Það eiga sumsé allir að læra það sama. Frammistaða nemenda er vegin og metin frá upphafi með prófum og verkefnum sem eiga að segja til um hvernig þeim gengur.
Það er hægara sagt en gert að ná þeim markmiðum sem kerfið setur. Börnum er ekki eðlislægt að fylgja skipunum og sitja kyrr. Það þurfa þau samt að gera í skólanum, talsverðan hluta dags. Þau ráða engu um það hvað þau læra, hvenær, hvar, með hverjum eða hvernig (í flestum tilvik…